ગંભીર આર્થિક સંકટ અને પરદેશી હૂંડિયામણ (ફોરેન એક્સચેન્જ રિઝર્વ)ની ભારે અછત સામે ઝઝૂમી રહેલા પાકિસ્તાને અમેરિકા સામે એક મોટો અને ચોંકાવનારો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના તાજેતરના તણાવ અને સંઘર્ષ દરમિયાન કથિત રીતે મધ્યસ્થતા એટલે કે 'બ્રોકરેજ'ની ભૂમિકા ભજવ્યા બાદ, હવે પાકિસ્તાને ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર પાસે 10 અબજ ડોલર (10 Billion Dollars)ની બહુ મોટી આર્થિક સહાયની માંગ કરી છે.
આ માંગ 'બાયલેટરલ એક્સચેન્જ સ્ટેબિલાઈઝેશન સપોર્ટ ફેસિલિટી' હેઠળ કરવામાં આવી છે. પાકિસ્તાનનું માનવું છે કે જો આ પ્રસ્તાવ મંજૂર થઈ જાય છે તો તેની ગંભીર આર્થિક પડકારો સામે ઝઝૂમી રહેલી અર્થવ્યવસ્થાને મોટી રાહત મળી શકે છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, પાકિસ્તાને આ વિનંતી અમેરિકી ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્કોટ બેસેન્ટ સમક્ષ મૂકી છે. જોકે, અત્યાર સુધી અમેરિકા તરફથી આ પ્રસ્તાવ પર કોઈ સત્તાવાર મંજૂરી કે સકારાત્મક સંકેત મળ્યા નથી.
અમેરિકા-ઈરાન તણાવ વચ્ચે પાકિસ્તાનની સક્રિયતા
છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે વધેલા તણાવ દરમિયાન પાકિસ્તાને પોતાની જાતને એક સંભવિત મધ્યસ્થી તરીકે રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. પાકિસ્તાનને આશા છે કે આ ભૂમિકાના બદલામાં તેને અમેરિકા અને અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય સંસ્થાઓ પાસેથી આર્થિક સહયોગ મળી શકે છે. આ વ્યવસ્થા પાંચ વર્ષ સુધીના સમયગાળા માટે પ્રસ્તાવિત કરવામાં આવી છે.
શું છે 'બાયલેટરલ એક્સચેન્જ સ્ટેબિલાઈઝેશન સપોર્ટ ફેસિલિટી'?
આ એક એવી નાણાકીય વ્યવસ્થા છે જે હેઠળ અમેરિકા કોઈ સહયોગી દેશના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારને મજબૂત કરવા માટે ડોલર, કરન્સી સ્વૈપ કે નાણાકીય ગેરંટી જેવી સહાય પૂરી પાડે છે. જો પાકિસ્તાનને આ સુવિધા મળે છે, તો તેના માટે મોટી રાહત થશે:
વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર (ફોરેન એક્સચેન્જ રિઝર્વ)માં વધારો થઈ શકે છે.
આયાત ચૂકવણી અને બાહ્ય દેવું ચૂકવવામાં સરળતા રહી શકે છે.
પાકિસ્તાની રૂપિયા પરનું દબાણ ઘટી શકે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય સંસ્થાઓ પરની નિર્ભરતા અમુક અંશે ઘટી શકે છે.
પાકિસ્તાનની અર્થવ્યવસ્થા કેમ સંકટમાં છે?
પાકિસ્તાન આ સમયે ગંભીર આર્થિક પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે. દેશ હજુ પણ IMFના 7 અબજ ડોલરના બેલઆઉટ પ્રોગ્રામ હેઠળ આર્થિક સુધારા અમલમાં મૂકી રહ્યો છે. આ કાર્યક્રમની શરતો હેઠળ સરકારે ટેક્સ વધારવો, સબસિડી ઘટાડવી અને સરકારી ખર્ચમાં કાપ મૂકવા જેવા અનેક કડક નિર્ણયો લેવા પડ્યા છે. આ પગલાંની સીધી અસર સામાન્ય જનતા પર પડી છે. મોંઘવારી, બેરોજગારી અને વધતા જીવનનિર્વાહના ખર્ચને લઈને સરકારની ટીકા સતત વધી રહી છે.
IMF અને વર્લ્ડ બેંક પાસેથી પણ આશાઓ
પાકિસ્તાનને આશા છે કે જો અમેરિકાનું સમર્થન મળે છે તો વર્લ્ડ બેંક, IMF અને અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય સંસ્થાઓ પાસેથી પણ વધારાની આર્થિક સહાય મેળવવામાં તેને સરળતા રહેશે. આનાથી દેશની નાણાકીય સ્થિતિને થોડી રાહત મળી શકે છે.
શું અમેરિકા મદદ કરશે?
હાલમાં અમેરિકા તરફથી પાકિસ્તાનની આ માંગ પર કોઈ સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા આવી નથી. એવામાં એ સ્પષ્ટ નથી કે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર આ પ્રસ્તાવ પર વિચાર કરશે કે નહીં. જો અમેરિકા આવી સહાયને મંજૂરી આપે છે, તો તેનાથી પાકિસ્તાનની આર્થિક સ્થિતિને ટૂંકા ગાળાની રાહત મળી શકે છે. બીજી તરફ, જો આ પ્રસ્તાવ ફગાવી દેવામાં આવે છે, તો પાકિસ્તાને તેના આર્થિક પડકારોને પહોંચી વળવા માટે IMF અને અન્ય વૈશ્વિક સંસ્થાઓ પર જ વધુ નિર્ભર રહેવું પડશે.
આ પણ વાંચો: US Iran War: ઈરાન યુદ્ધમાં અમેરિકાને ભારે નુકસાન, અત્યાર સુધીમાં 3 લાખ કરોડથી વધુનો ખર્ચ થયો
