શું છે SCO ?

SCO એટલે શાંઘાઈ કો-ઓપરેશન ઓર્ગેનાઈઝેશન. આ સંગઠન ચીનના શાંઘાઈ શહેર સાથે જોડાયેલું છે. 1991 માં સોવિયેત યુનિયનના ભંગાણ પછી જ્યારે 15 નવા દેશોની રચના થઈ, ત્યારે મધ્ય એશિયામાં કઝાકિસ્તાન, કિર્ગિસ્તાન, તાજિકિસ્તાન, ઉઝબેકિસ્તાન અને તુર્કમેનિસ્તાન જેવા નવા મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતા દેશો અસ્તિત્વમાં આવ્યા. આ ત્રણ દેશોની સરહદો સીધી ચીન સાથે જોડાયેલી હતી.

તે સમયે રશિયા નબળું પડી ગયું હતું અને ચીન અત્યાર જેટલુ શક્તિશાળી ન હતું. રશિયા અને ચીન બંનેને ડર હતો કે અમેરિકા આ નવા દેશોને પોતાનામાં લઈ શકે છે. અમેરિકા પહેલાથી જ યુરોપ સાથે મળીને નાટો જેવું લશ્કરી સંગઠન ચલાવી રહ્યું હતું. તેમને ડર હતો કે અમેરિકા અથવા યુરોપિયન યુનિયન આ દેશોમાં પગપેસારો કરી શકે છે. એવો પણ ડર હતો કે ઇસ્લામિક કટ્ટરવાદ અને અલ-કાયદા જેવા આતંકવાદી સંગઠનો અહીં પગપેસારો કરી શકે છે.

આ ભયને ધ્યાનમાં રાખીને 1996 માં, ચીન અને રશિયાએ કઝાકિસ્તાન, કિર્ગિસ્તાન અને તાજિકિસ્તાનને શાંઘાઈ બોલાવ્યા અને એક બેઠક યોજી. પ્રાદેશિક સ્થિરતા જાળવવા વેપાર સહયોગ વધારવા અને આતંકવાદને રોકવા માટે પરસ્પર સહયોગ કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો. આને 'શાંઘાઈ ફાઇવ' કહેવામાં આવ્યું. બાદમાં ઉઝબેકિસ્તાન પણ તેમાં જોડાયું અને 2001 માં આ છ દેશોએ મળીને SCO ની સ્થાપના કરી. SCOમાં હવે ઈરાન, ભારત, પાકિસ્તાન અને બેલારુસનો પણ સમાવેશ થાય છે, અને તે ક્ષેત્રફળ અને વસ્તીની દ્રષ્ટિએ વિશ્વનું સૌથી મોટું પ્રાદેશિક સંગઠન છે.

SCOનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય શું ?

પ્રાદેશિક શાંતિ, સુરક્ષા અને સ્થિરતા જાળવી રાખવી.

સભ્ય દેશો વચ્ચે રાજકીય, આર્થિક, વેપાર, વૈજ્ઞાનિક, તકનીકી અને સાંસ્કૃતિક સહયોગને પ્રોત્સાહન આપવું.

પ્રાદેશિક આતંકવાદ વિરોધી માળખું (RAT) દ્વારા આતંકવાદ, અલગતાવાદ અને ઉગ્રવાદનો સામનો કરવો.

લોકશાહી, ન્યાયી અને તર્કસંગત નવી આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકીય અને આર્થિક વ્યવસ્થાની સ્થાપનાને પ્રોત્સાહન આપવું.

કોણ કોણ છે SCOમાં કાયમી સભ્યો?