છેલ્લા એક વર્ષથી અમેરિકા અને ભારત વચ્ચેના વેપાર સંબંધો ટેરિફને કારણે ચર્ચામાં રહ્યા છે. અમેરિકાના ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ Donald Trumpએ કટોકટીની જોગવાઈઓનો ઉપયોગ કરીને ભારત સહિત અનેક દેશો પર પારસ્પરિક ટેરિફ લાદ્યા હતા. શરૂઆતમાં આ ટેરિફ 26 ટકા હતા, પછી તેને વધારીને 50 ટકા કરવામાં આવ્યા. આ 50 ટકામાંથી 25 ટકા ટેરિફ ખાસ કરીને ભારત દ્વારા રશિયાથી તેલ ખરીદવામાં આવતું હોવાથી લગાવવામાં આવ્યા હતા. બાદમાં એક એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર દ્વારા આ 25 ટકા દૂર કરવામાં આવ્યા અને અસરકારક ટેરિફ ઘટાડીને લગભગ 25 ટકા કરવામાં આવ્યા. યુએસ-ભારત ટ્રેડ ડીલના માળખા બાદ આ ટેરિફને વધુ ઘટાડીને 18 ટકા કરવામાં આવશે તેવી અપેક્ષા હતી, પરંતુ તે સંપૂર્ણ રીતે અમલમાં આવી શક્યા નહોતા.

પારસ્પરિક ટેરિફ બંધારણીય રીતે યોગ્ય નથી

આ સમગ્ર સ્થિતિમાં મોટો વળાંક ત્યારે આવ્યો જ્યારે United States Supreme Courtએ નિર્ણય આપ્યો કે કટોકટી કાયદા હેઠળ લાદવામાં આવેલા આ પારસ્પરિક ટેરિફ બંધારણીય રીતે યોગ્ય નથી. કોર્ટના આ ચુકાદાનો સીધો અર્થ એ થયો કે ભારત ફરીથી “મોસ્ટ ફેવર્ડ નેશન” એટલે કે MFN દરજ્જા પર આવી ગયું. MFN દરજ્જા હેઠળ અમેરિકામાં ભારતીય માલ પર સરેરાશ ટેરિફ માત્ર 3 ટકા જેટલો રહે છે. એટલે કે કોર્ટના નિર્ણય બાદ, સિદ્ધાંતરૂપે ભારતને મોટી રાહત મળી છે.

 ટ્રમ્પે 1974ના ટ્રેડ એક્ટની કલમ

પરંતુ વાત અહીં પૂર્ણ થતી નથી. સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદા પછી તરત જ ટ્રમ્પે 1974ના ટ્રેડ એક્ટની કલમ 122 હેઠળ 10 ટકા વૈશ્વિક ટેરિફ જાહેર કર્યો. આ ટેરિફ કોઈ એક દેશ માટે નહીં પરંતુ લગભગ તમામ દેશો માટે લાગુ પડશે અને તે 150 દિવસ સુધી અમલમાં રહેશે, જો કોંગ્રેસ તેને લંબાવશે નહીં તો. આ નવા એલાને ફરી એકવાર વેપાર જગતમાં ગૂંચવણ ઊભી કરી છે.

ભારતીય માલ પર હવે બે સ્તરની ડ્યુટી

હાલની સ્થિતિ પ્રમાણે, ભારતીય માલ પર હવે બે સ્તરની ડ્યુટી લાગુ થતી દેખાય છે. પ્રથમ સ્તર છે MFN હેઠળની સરેરાશ 3 ટકા ડ્યુટી અને બીજું સ્તર છે કામચલાઉ 10 ટકા વૈશ્વિક ટેરિફ. આ બંનેને સાથે ગણીએ તો મોટાભાગની ભારતીય નિકાસ પર હાલમાં અંદાજે 13 ટકા જેટલો કુલ ટેરિફ લાગવાની શક્યતા છે. એટલે કે 18 ટકા કે 50 ટકા જેવી ભારે ડ્યુટીથી તાત્કાલિક રાહત મળી છે, પરંતુ સંપૂર્ણ મુક્તિ નથી.

મોબાઇલ ફોન અને ફાર્માસ્યુટિકલ્સ

કેટલાક સેક્ટર માટે સ્થિતિ અલગ છે. મોબાઇલ ફોન અને ફાર્માસ્યુટિકલ્સ જેવી ચીજવસ્તુઓ પર અગાઉથી જ ઘણી મુક્તિ હતી અને તે હાલ પણ યથાવત રહેવાની શક્યતા છે. જ્યારે સ્ટીલ અને ઓટોમોબાઇલ્સ જેવા ક્ષેત્રો પર રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સંબંધિત કાયદાઓ હેઠળ અલગ સેક્ટર-વિશિષ્ટ ટેરિફ ચાલુ રહેશે. એટલે દરેક ઉદ્યોગ માટે અસર એકસરખી નથી.

સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાથી ભારતને મોટી રાહત

સારાંશરૂપે કહીએ તો, સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાથી ભારતને મોટી રાહત મળી છે અને ફરીથી MFN દરજ્જો મળ્યો છે, પરંતુ 10 ટકા વૈશ્વિક ટેરિફને કારણે નિકાસકારો પર દબાણ હજુ પણ રહેશે. આગામી મહિનાઓમાં અમેરિકી કોંગ્રેસ અને પ્રશાસન કયા નિર્ણયો લે છે તેના પર ભારત-અમેરિકા વેપારની દિશા નક્કી થશે.

આ પણ વાંચો : Donald Trump Tariffs : "હું કોઈપણ દેશનો નાશ કરી શકું છું, પણ..." ટેરિફ અંગે યુએસ કોર્ટના નિર્ણયથી ટ્રમ્પ થયા ગુસ્સે