આ સોદો તુર્કીના સ્વદેશી KAAN ફાઇટર જેટ પ્રોજેક્ટ અને તેના વાયુસેનાના આધુનિકીકરણ માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
ફાઇટર જેટ એન્જિનના વેચાણને મંજૂરી
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તુર્કીને 700 મિલિયન ડોલરથી વધુ મૂલ્યના ફાઇટર જેટ એન્જિનના વેચાણને મંજૂરી આપી છે. આ પગલું એવા સમયે આવ્યું છે. જ્યારે તુર્કીની વાયુસેના પોતાને આધુનિક બનાવવા માટે સંઘર્ષ કરી રહી છે. યુએસ કાયદા નિર્માતાઓ તુર્કી સાથેના સંરક્ષણ સોદાનો વિરોધ વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.
1. શું છે આ સોદો ?
ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે અમેરિકન કંપની જનરલ ઇલેક્ટ્રિક દ્વારા તુર્કીને ઉત્પાદિત જેટ એન્જિનના વેચાણને મંજૂરી આપી છે. આ સોદો $700 મિલિયનથી વધુનો છે. 24 જૂને કોંગ્રેસને મોકલવામાં આવેલા એક નોટિસમાં, યુએસ સ્ટેટ ડિપાર્ટમેન્ટે જણાવ્યું હતું કે સરકાર રાજકીય, લશ્કરી, આર્થિક અને માનવાધિકારના વિચારણાઓને ધ્યાનમાં રાખીને આ નિકાસ માટે લાઇસન્સ આપવા તૈયાર છે.
2. આ એન્જિનો તુર્કી માટે કેમ મહત્વના ?
તુર્કીના રાષ્ટ્રપતિ રેસેપ તૈયપ એર્દોગનનું પ્રાથમિક ધ્યેય તુર્કીને સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભર બનાવવાનું છે. 2016 માં, તુર્કીએ KAAN નામનું સ્વદેશી 5મી પેઢીનું ફાઇટર જેટ વિકસાવવા માટે એક પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યો.
એન્જિન વિના પ્રોજેક્ટ અધૂરો: સંરક્ષણ નિષ્ણાતોના મતે, તુર્કી પોતાનું ફાઇટર જેટ વિકસાવી રહ્યું છે. પરંતુ તેને ઉડવા માટે અદ્યતન એન્જિનની જરૂર છે, જે ફક્ત યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાંથી જ મેળવી શકાય છે. અમેરિકન એન્જિન વિના, KAAN પ્રોજેક્ટ સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ શકે છે.
વૃદ્ધત્વ વાયુસેના: હાલમાં, તુર્કી વાયુસેના જૂના અમેરિકન F-16 ફાઇટર જેટ અને બાયરાક્તાર જેવા સ્થાનિક ડ્રોન પર આધાર રાખે છે. વાયુસેનાનું આધુનિકીકરણ એ એર્દોગનની ટોચની પ્રાથમિકતાઓમાંની એક છે.
3. સોદાના સમય અંગે પ્રશ્નો
આગામી મહિને તુર્કીના અંકારામાં યોજાનારી નાટો સમિટ પહેલા મંજૂર કરાયેલા આ સોદાને એક મોટા રાજદ્વારી સંકેત તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે. ટ્રમ્પ એર્ડોગનને એક મુખ્ય સાથી માને છે. તાજેતરમાં, જેટ એન્જિન, F-35 કાર્યક્રમ અને અંકારા સમિટ વિશે પૂછવામાં આવતા, ટ્રમ્પે કહ્યું, "હું એવું કંઈક કરવા જઈ રહ્યો છું જે તેમને ખૂબ ખુશ કરશે.
4. અમેરિકામાં વિરોધ શા માટે ?
ડેમોક્રેટિક પાર્ટીના નેતાઓ આ સોદાનો સખત વિરોધ કરી રહ્યા છે. આ વિરોધના મૂળ 2019ના નિર્ણયમાં છે. 2019 માં, તુર્કીએ યુએસ ચેતવણીઓ છતાં રશિયા પાસેથી S-400 હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલી ખરીદી હતી. જવાબમાં, યુએસએ તુર્કી પર પ્રતિબંધો લાદ્યા અને તેને તેના અત્યાધુનિક F-35 ફાઇટર જેટ કાર્યક્રમમાંથી બાકાત રાખ્યો. યુએસ કાયદા અનુસાર, જ્યાં સુધી તેની પાસે રશિયન S-400 સિસ્ટમ હોય ત્યાં સુધી F-35 તુર્કીને વેચી શકાતા નથી, કારણ કે તે યુએસ વિમાનોની સુરક્ષા માટે ખતરો છે. નાટો અને અમેરિકા લાંબા સમયથી દલીલ કરી રહ્યા છે કે તુર્કી પાસે રશિયન S-400 સિસ્ટમનો કબજો ખતરનાક છે. બંને સિસ્ટમના મિશ્રણથી રશિયા F-35 ની ગુપ્ત ટેકનોલોજી સંબંધિત માહિતી ચોરી શકે છે.
મુખ્ય વિપક્ષી નેતાઓની પ્રતિક્રિયા
ગ્રેગરી મીક્સ: ગૃહ વિદેશ બાબતો સમિતિના ટોચના ડેમોક્રેટ મીક્સ, આ સોદા માટે સંમત નથી. તેમનું કહેવું છે કે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે તેમને દ્વિપક્ષીય સંબંધો અને S-400 વિશે અંધારામાં રાખ્યા છે.
ક્રિસ પપ્પાસ અને ડીના ટાઇટસ: આ કાયદા ઘડનારાઓએ વહીવટીતંત્રને ચેતવણી પણ આપી છે કે યુએસ કાયદાનું ઉલ્લંઘન કરનાર દેશને પુરસ્કાર આપી શકાય નહીં. ડીના ટાઇટસે જણાવ્યું છે કે જો ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર આ માર્ગ પર ચાલુ રહેશે, તો તે તેને અવરોધિત કરવા માટે ઠરાવ રજૂ કરશે.
5. આગળ શું થશે?
યુએસ કાયદા હેઠળ, કોંગ્રેસ પાસે સોદાને અવરોધિત કરવા માટે 15 દિવસનો સમય છે. આ માટે અસ્વીકારનો સંયુક્ત ઠરાવ" રજૂ કરવાની જરૂર છે. જો કોંગ્રેસના બંને ગૃહો તેને અવરોધિત કરવા માટે ઠરાવ પસાર કરે, તો પણ રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પને તેને વીટો કરવાનો અધિકાર રહેશે. આનો અર્થ એ છે કે વિરોધ છતાં તુર્કીને જેટ એન્જિન પ્રાપ્ત કરવાની ખાતરી આપવામાં આવે છે.
આ સોદાથી ઇઝરાયલને ડર કેમ ?
ઇઝરાયલ લાંબા સમયથી વોશિંગ્ટનને તુર્કીને F-35 પ્રાપ્ત કરવાથી રોકવા માટે લોબિંગ કરી રહ્યું છે. ઇઝરાયલી વડા પ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂએ ગયા વર્ષે કહ્યું હતું કે, અમે અમારા પાઇલટ્સને શ્રેષ્ઠ શસ્ત્રો પૂરા પાડવાનું ચાલુ રાખીશું, અને એ પણ સુનિશ્ચિત કરીશું કે જેમની પાસે આ શક્તિનો ઉપયોગ ન હોવો જોઈએ તેઓને આ શક્તિ ન મળે. ખરેખર, 2023 માં ગાઝા યુદ્ધ શરૂ થયું ત્યારથી એર્દોગને ઇઝરાયલ સામે ખૂબ જ આક્રમક વલણ અપનાવ્યું છે. તાજેતરમાં, તેમણે કહ્યું હતું કે ઇઝરાયલને કાબૂમાં રાખવું જ જોઇએ. ઇઝરાયલને ડર છે કે તુર્કી વાયુસેનાને મજબૂત બનાવવાથી મધ્ય પૂર્વમાં શક્તિનું સંતુલન ખોરવાઈ શકે છે.
આ પણ વાંચોઃ જમ્યા પછી તરત જ ચા પીવી શરીર માટે સારી છે કે ખરાબ, જાણો શુ કહે છે નિષ્ણાતો?
