ભારતીય રિઝર્વ બેન્કે ફાઈનાન્શિયલ પ્રોડક્ટ સાથે જોડાયેલા ખોટા વેચાણને રોકવા માટે એક મોટી ગાઈડલાઈન જાહેર કરી છે. જેમાં RBIએ બેન્કોને ખોટા વેચાણને રોકવા માટે કડક સૂચના આપી છે. જો તમે પણ બેન્કમાંથી વીમો ખરીદો છો અથવા NPS અથવા મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં રોકાણ કરો છો તો આ સમાચાર તમારા માટે છે.
નિયમનું ઉલ્લંઘન થશે તો લાગી શકે છે મોટો દંડ
ખોટી રીતે વેચાણ અટકાવવા માટે જાહેર કરાયેલી માર્ગદર્શિકામાં RBIએ જણાવ્યું છે કે બેન્ક શાખામાં ફાઈનાન્શિયલ પ્રોડક્ટ વેચતા એજન્ટોને બેન્ક સ્ટાફથી સ્પષ્ટ રીતે અલગ રાખવા જોઈએ. બેન્કોએ વેચાણ આચારસંહિતા લાગુ કરવી જોઈએ, જેના ઉલ્લંઘનથી દંડ થઈ શકે છે. વધુમાં વિવિધ ઉત્પાદનો અને સેવાઓ માટે અલગથી સંમતિ મેળવવી જોઈએ અને સંયુક્ત નહીં. બેન્કોએ યુઝર ઈન્ટરફેસ એવી રીતે ડિઝાઈન કરવું જોઈએ કે ગ્રાહકો નિયમો અને શરતો વાંચ્યા વિના સંમતિ આપી ન શકે. બેન્કો તૃતીય-પક્ષ ઉત્પાદનોને પોતાના તરીકે માર્કેટિંગ કરી શકતી નથી. એજન્ટો બેન્ક કર્મચારીઓનો ઢોંગ કરી શકતા નથી. વધુમાં, સ્ટાફ અને એજન્ટો પૂર્વ મંજૂરી વિના ગ્રાહકોને ફોન કરી શકતા નથી અથવા મળી શકતા નથી.
ખોટી રીતે વેચાણ કરવાના જોખમો
ખોટી રીતે વેચાણ એટલે એવી પ્રોડક્ટ વેચવી જે ગ્રાહકની પ્રોફાઈલ, ઉંમર, આવક, નાણાકીય માહિતી અથવા જોખમ લેવાની ક્ષમતા સાથે મેળ ખાતી નથી. આમાં અધૂરી અથવા ગેરમાર્ગે દોરનારી માહિતી પૂરી પાડવી, ગ્રાહકની સ્પષ્ટ સંમતિ વિના સેવાઓ વેચવી, ઓફર લંબાવવા માટે બીજી વીમા પૉલિસી ખરીદવાની જરૂર પાડવી અને ગ્રાહકોને ઑનલાઈન છેતરવા માટે ડાર્ક પેટર્નનો ઉપયોગ કરવાનો સમાવેશ થાય છે.
આના પર છે કડક પ્રતિબંધ
બેન્કો એવી પ્રોડક્ટ્સ વેચી શકશે નહીં જે ગ્રાહકના પ્રોફાઈલ માટે યોગ્ય નથી ભલે તેમની પાસે સ્પષ્ટ મંજૂરી હોય. આ ભૂલ કરનાર બેન્કો માટે છટકબારી બંધ કરે છે. તેઓ ખોટી રીતે વેચાણના દાવાઓને નકારવા માટે કરાર પર ગ્રાહકની સહીનો ઉપયોગ કરી શકતા નથી. ક્યારેક, બેન્ક રિલેશનશિપ મેનેજરો યુનિટ-લિંક્ડ વીમા પોલિસીઓને ભોળા ગ્રાહકોને મ્યુચ્યુઅલ ફંડ તરીકે વેચવાનો પ્રયાસ કરે છે. બેન્કોને હવે અલગ અરજી ફોર્મનો ઉપયોગ કરવાની અને તેમના અરજી ફોર્મમાં વીમા, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ અથવા હાઈબ્રિડ જેવા ઉત્પાદનનો પ્રકાર સ્પષ્ટ રીતે જણાવવાની જરૂર પડી શકે છે.
જો ખોટી રીતે વેચાણ થાય તો શું થાય?
જો ખોટી રીતે વેચાણ થયું હોવાનું સાબિત થાય તો બેન્કોને ગ્રાહકોની ચુકવણીઓ પરત કરવાની અને વ્યવહારો રદ કરવાની તેમજ નાણાકીય નુકસાન માટે વધારાનું વળતર આપવાની જરૂર પડી શકે છે. પ્રસ્તાવિત નિયમો અનુસાર બેન્કોએ વેચાણના 30 દિવસની અંદર બિન-ભેદભાવપૂર્ણ સર્વેક્ષણ દ્વારા ગ્રાહક પ્રતિસાદ એકત્રિત કરવાની જરૂર છે. બેન્કોએ હાલની નીતિઓ અને સેવા પ્રથાઓની સમીક્ષા કરવામાં મદદ કરવા માટે દર 6 મહિને તારણો પર એક અહેવાલ તૈયાર કરવાની પણ જરૂર પડશે.
ગ્રાહકે શું કરવું જોઈએ
હસ્તાક્ષરિત કરાર પ્રાપ્ત થયાના 30 દિવસની અંદર અથવા સંબંધિત નાણાકીય ક્ષેત્રના નિયમનકાર દ્વારા આપવામાં આવેલી સમયમર્યાદા અનુસાર બેન્કમાં ખોટી રીતે વેચાણની ફરિયાદ દાખલ કરો. આ જાહેર પ્રતિસાદ માટે RBI દ્વારા જાહેર કરાયેલી ડ્રાફ્ટ માર્ગદર્શિકા છે. સ્ટેકહોલ્ડરની કમેન્ટસની સમીક્ષા કર્યા પછી ફાઈનલ નિયમો 1 જુલાઈથી લાગુ કરવામાં આવશે.
આ પણ વાંચો : Wholesale Inflation: મોંઘવારીએ ચિંતા વધારી ! જથ્થાબંધ મોંઘવારી સતત ત્રીજા મહિને વધીને 1.81%
