- બજેટમાં સરકારના ખર્ચ અને કમાણીની વિગતો આપવામાં આવી છે
- સરકારનો અંદાજિત ખર્ચ તેની કમાણી કરતાં વધુ હોય તો તેને ડેફિસિટ બજેટ કહેવામાં આવે
- ખાધનું બજેટ વધારાની માંગ અને આર્થિક વૃદ્ધિને ઉત્તેજીત કરવામાં મદદ કરે
દરેક દેશવાસીઓ દર વર્ષે સામાન્ય બજેટની રાહ જુએ છે. કારણ કે, આમાં ગરીબો, ખેડૂતો અને નોકરીયાત લોકો માટે મહત્વની જાહેરાતો કરવામાં આવે છે. જોકે, બજેટ અંગે લોકોની જાણકારી ખૂબ જ મર્યાદિત છે. તેઓ માત્ર બજેટ અને આવકવેરામાં થતા ફેરફારો વિશે જ જાણે છે. પરંતુ, બજેટ આ બધી જાહેરાતો કરતાં વધુ વ્યાપક છે, કારણ કે તેમાં સરકારના અંદાજિત ખર્ચ અને તેની કમાણીનો હિસાબ હોય છે.
બજેટમાં સરકારના ખર્ચ અને કમાણીની વિગતો આપવામાં આવી છે
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો બજેટમાં સરકારના ખર્ચ અને કમાણીની વિગતો આપવામાં આવી છે. જેમ કે દરેક વ્યક્તિ પોતાનું ઘર ચલાવવા માટે બજેટ બનાવે છે અને તેની આવક પ્રમાણે ક્યાં અને કેટલા પૈસા ખર્ચવા તે નક્કી કરે છે. ખેર, એ જ રીતે સરકાર પણ દર વર્ષે પોતાની કમાણી અને ખર્ચને ધ્યાનમાં રાખીને બજેટ તૈયાર કરે છે. બજેટ 3 પ્રકારના હોય છે, તેમાંથી એક ડેફિસિટ બજેટ છે… તમે તેના વિશે ઘણી વાર સાંભળ્યું હશે, પરંતુ શું તમે તેનો અર્થ જાણો છો?
ખાધ બજેટ શું છે?
ડેફિસિટ બજેટ એટલે કે જો સરકારનો અંદાજિત ખર્ચ તેની કમાણી કરતાં વધુ હોય તો તેને ડેફિસિટ બજેટ કહેવામાં આવે છે. સામાન્ય માણસના દૃષ્ટિકોણથી જોવામાં આવે તો ખાધનું બજેટ નુકસાનકારક છે. પરંતુ તે એવું નથી. કારણ કે, તે ભારત જેવા વિકાસશીલ દેશના અર્થતંત્ર માટે યોગ્ય છે. ખાસ કરીને મંદીના સમયમાં, ખાધનું બજેટ વધારાની માંગ અને આર્થિક વૃદ્ધિને ઉત્તેજીત કરવામાં મદદ કરે છે.
સંતુલિત અને સરપ્લસ બજેટ
બજેટને 3 પ્રકારની શ્રેણીઓમાં વહેંચવામાં આવ્યું છે. સંતુલિત બજેટ, સરપ્લસ બજેટ અને ડેફિસિટ બજેટ, કારણ કે તમે ઉપર ડેફિસિટ બજેટ વિશે શીખ્યા છો. હવે સંતુલિત અને સરપ્લસ બજેટ વિશે પણ જાણો.
સંતુલિત બજેટ- જ્યારે નાણાકીય વર્ષમાં સરકારની આવક અને ખર્ચના આંકડા સમાન હોય તો તેને સંતુલિત બજેટ કહેવામાં આવે છે. આ પ્રકારનું બજેટ આર્થિક સ્થિરતા જાળવી રાખે છે.
સરપ્લસ બજેટ- જો નાણાકીય વર્ષમાં સરકારની અંદાજિત આવક અંદાજિત ખર્ચ કરતાં વધુ હોય તો આ બજેટને સરપ્લસ બજેટ કહેવામાં આવે છે. આ બજેટ દેશની આર્થિક સમૃદ્ધિ દર્શાવે છે.
ખાધ બજેટના ફાયદા અને ગેરફાયદા
ડેફિસિટ બજેટનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે તે આર્થિક મંદીના સમયમાં રોજગાર વધારવામાં મદદરૂપ છે.
ખાધ બજેટને કારણે સરકાર લોકકલ્યાણ માટે ખર્ચ કરે છે.
આ પ્રકારના બજેટનો ગેરલાભ એ છે કે ખર્ચને પહોંચી વળવા માટે ઉધાર લેવાને કારણે સરકાર પર દેવાનો બોજ વધે છે.
