બોમ્બે હાઈકોર્ટે શુક્રવારે IT નિયમોમાં 2023ના સુધારાને ગેરબંધારણીય ગણાવીને ફગાવી દીધા હતા. આ સુધારાઓ હેઠળ કેન્દ્ર સરકારને સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ પર તેની કામગીરી વિશે 'ફર્જી અને ભ્રામક' માહિતીને ઓળખવા અને તેને નામંજૂર કરવા માટે એક ફેક્ટ ચેક યુનિટ સ્થાપવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. આઇટી નિયમોમાં કરાયેલા ફેરફારો સામે દાખલ કરાયેલી અરજી પર સુનાવણી કરતા જસ્ટિસ અતુલ ચંદુરકરની ટાઈ-બ્રેકર બેન્ચે કહ્યું કે, "હું માનું છું કે સુધારાઓ ભારતના બંધારણની કલમ 14 અને કલમ 19નું ઉલ્લંઘન કરે છે."
આ સુધારા કલમ 21નું પણ ઉલ્લંઘન કરે છે
જાન્યુઆરી 2024 માં ન્યાયમૂર્તિ ગૌતમ પટેલ અને ડૉ. નીલા ગોખલેની ડિવિઝન બેન્ચે અલગ-અલગ ચુકાદો આપ્યા પછી, મામલો ટાઈ-બ્રેકર જજ પાસે આવ્યો હતો. આના પર જસ્ટિસ ચંદુરકરે કહ્યું કે, આ સુધારા કલમ 21નું પણ ઉલ્લંઘન કરે છે અને પ્રમાણની કસોટીને સંતોષતા નથી.
સુધારાની ટીકા કરવામાં આવી હતી
ઉલ્લેખનીય છે કે, 2023 માં કેન્દ્ર સરકારે ઇન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી (મધ્યસ્થી માર્ગદર્શિકા અને ડિજિટલ મીડિયા આચાર સંહિતા) નિયમો 2021 (IT નિયમો 2021) માં સુધારો કર્યો હતો. પરંતુ નિયમ 3 જે કેન્દ્રને ખોટા ઓનલાઈન સમાચારોને ઓળખવા માટે FCU બનાવવાની સત્તા આપે છે, તેને ટીકા અને કાનૂની પડકારોનો સામનો કરવો પડ્યો છે.
કુણાલ કામરા સહિત અરજદારોએ કરી હતી અરજી
જેની સામે કોર્ટમાં અરજી કરવામાં આવી હતી. સ્ટેન્ડ-અપ કોમેડિયન કુણાલ કામરા સહિતના અરજદારોએ દલીલ કરી હતી કે સુધારાઓ ઇન્ફર્મેશન ટેક્નોલોજી એક્ટની કલમ 79 ની સત્તા (અલ્ટ્રા વાયર)ની બહાર છે અને બંધારણના સમાનતાના અધિકાર (કલમ 14) અને કોઈપણ વ્યવસાય, વેપાર અથવા વ્યવસાય કરવાની સ્વતંત્રતાનું ઉલ્લંઘન કરે છે.
બોમ્બે હાઈકોર્ટની બેન્ચના બે અભિપ્રાયો હતા
બોમ્બે હાઈકોર્ટના જાન્યુઆરી 2024ના ચુકાદામાં જસ્ટિસ પટેલે જણાવ્યું હતું કે, સૂચિત ફેક્ટ ચેક યુનિટ ઓનલાઈન અને પ્રિન્ટ કન્ટેન્ટ વચ્ચેના વિસંગત વ્યવહારને કારણે કલમ 19(1)(જી) હેઠળના મૂળભૂત અધિકારોનું સીધું ઉલ્લંઘન કરે છે.
આઇટી નિયમોમાં સુધારો ગેરબંધારણીય નથી
જો કે, બીજી તરફ ન્યાયમૂર્તિ ગોખલેએ કહ્યું હતું કે આઇટી નિયમોમાં સુધારો ગેરબંધારણીય નથી અને ઉમેર્યું હતું કે, અરજદારો દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા સંભવિત પૂર્વગ્રહના આક્ષેપો પાયાવિહોણા છે. અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા પર કોઈ નિયંત્રણો ન હતા, ન તો સુધારાઓએ વપરાશકર્તાઓ માટે કોઈ શિક્ષાત્મક પરિણામો સૂચવ્યા હતા. 2023ના સુધારાને ટાઈ-બ્રેકર જજના અભિપ્રાય સાથે 2-1ના નિર્ણય દ્વારા નકારી કાઢવામાં આવ્યા હતા.
