ભારતમાં મુસાફરી દસ્તાવેજોને આધુનિક બનાવવા અને સુરક્ષિત કરવા તરફ એક મોટું પગલું ભરતા, વિદેશ મંત્રાલયે ઈ-પાસપોર્ટ સુવિધા શરૂ કરી છે. એપ્રિલ 2024 માં પાયલોટ પ્રોજેક્ટ તરીકે શરૂ કરાયેલ, આ યોજના હવે ધીમે ધીમે દેશભરના પાસપોર્ટ સેવા કેન્દ્રો સુધી પહોંચી રહી છે. જૂન 2025 થી તેનો ઔપચારિક રીતે દેશભરમાં અમલ કરાઇ રહ્યો છે.
ઈ-પાસપોર્ટ શું છે?
ઈ-પાસપોર્ટ બિલકુલ પરંપરાગત ભારતીય પાસપોર્ટ જેવો દેખાય છે, પરંતુ આધુનિક ટેકનોલોજી સાથે. તેના કવરમાં RFID ચિપ અને એન્ટેના છે, જે પાસપોર્ટ ધારકની બાયોમેટ્રિક માહિતી, જેમ કે ફિંગરપ્રિન્ટ્સ અને ડિજિટલ ફોટો સંગ્રહિત કરે છે. જેનાથી પાસપોર્ટ બનાવટી બનાવવો લગભગ અશક્ય બને છે. તેના કવર પર "પાસપોર્ટ" શબ્દની નીચે સોનાનું ચિહ્ન તેને સરળતાથી ઓળખી શકાય છે. સૌથી અગત્યનું, આ પાસપોર્ટ આંતરરાષ્ટ્રીય ICAO ધોરણોનું પાલન કરે છે, જેના કારણે તે વિશ્વભરમાં ઓળખાય છે.
તે ક્યાંથી મેળવવો?
શરૂઆતમાં, આ સુવિધા ફક્ત ચેન્નાઈ, હૈદરાબાદ, ભુવનેશ્વર, સુરત, નાગપુર, ગોવા, જમ્મુ, શિમલા, રાયપુર, અમૃતસર, જયપુર, રાંચી અને દિલ્હીના પાસપોર્ટ સેવા કેન્દ્રો પર જ ઉપલબ્ધ હતી. જોકે, પાસપોર્ટ સેવા કાર્યક્રમ 2.0 હેઠળ, તે હવે દેશભરમાં લાગુ કરવામાં આવ્યું છે. જોકે આ સુવિધા બધા કેન્દ્રો પર એકસાથે ઉપલબ્ધ રહેશે નહીં, નાગરિકો અરજી કરી શકે છે. જેમની પાસે હાલમાં માન્ય નિયમિત પાસપોર્ટ છે તેમને તાત્કાલિક તેને બદલવાની જરૂર નથી.
કોણ અરજી કરી શકે છે?
ઈ-પાસપોર્ટ માટેની લાયકાત નિયમિત પાસપોર્ટ જેવી જ છે. કોઈપણ ભારતીય નાગરિક અરજી કરી શકે છે. જરૂરી દસ્તાવેજો સમાન છે: ઓળખ કાર્ડ, સરનામાનો પુરાવો અને જન્મ તારીખ. પાસપોર્ટ સેવા કેન્દ્ર પર બાયોમેટ્રિક ચકાસણી પણ ફરજિયાત છે.
અરજી પ્રક્રિયા
પાસપોર્ટ સેવા પોર્ટલ પર નોંધણી/લોગિન કરો. ઓનલાઈન અરજી ફોર્મ ભરો અને નજીકના પાસપોર્ટ સેવા કેન્દ્ર પસંદ કરો.
ઓનલાઈન નિર્ધારિત ફી ચૂકવો અને એપોઇન્ટમેન્ટ બુક કરો. ત્યારબાદ જરૂરી દસ્તાવેજો સાથે નિર્ધારિત તારીખે કેન્દ્ર પર પહોંચો. વેરિફિકેશન અને બાયોમેટ્રિક કેપ્ચર પછી, ઈ-પાસપોર્ટ જારી કરવામાં આવશે.
શું ફાયદા થશે?
સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, ઈ-પાસપોર્ટ પ્રવાસીઓને અનેક ફાયદાઓ પ્રદાન કરશે. જેમાં સુરક્ષાની વાત કરીએ તો ચિપ પરના ડેટામાં ફેરફાર અથવા નકલ કરવી અત્યંત મુશ્કેલ હશે અને એરપોર્ટ પર ઇમિગ્રેશન પ્રક્રિયા ઝડપી બનશે, ખાસ કરીને ઓટોમેટેડ ઇ-ગેટ્સ ધરાવતા દેશોમાં. તેની આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતા છે જેમાં ભારતનો પાસપોર્ટ વૈશ્વિક ધોરણોનું પાલન કરશે.
નાગરિકોને ઓળખ ચોરીથી બચાવવા માટે ઇલેક્ટ્રોનિક અને બાયોમેટ્રિક સુવિધાઓનું સંયોજન થશે.
