ઉજ્જૈનનું મહાકાલેશ્વર મંદિરમાં શ્રાવણ મહિનામાં ભક્તોનો ભારે ધસારો રહે છે. મહાકાલેશ્વર મંદિરમાં હિંદુઓના આરાધ્ય દેવ ભગવાન શિવ એક પવિત્ર લિંગના રૂપમાં બિરાજમાન છે. જયાં શિવલિંગ છે તે ગર્ભગૃહ મંદિરનો સૌથી પવિત્ર વિસ્તાર કહેવાય છે. અને ફક્ત પૂજારીઓ જ મંદિરના ગર્ભગૃહમાં પ્રવેશ કરી શકે છે. આ મંદિરમાં ભસ્મ આરતીનું ખાસ મહત્વ છે. મંદિરમાં વિવિધ તહેવાર અને ખાસ દિવસોમાં જુદી-જુદી આરતી કરવામાં આવે છે. તેમજ સામાન્ય પૂજાથી લઈને મહામૃત્યજયના જાપ પણ કરવામાં આવે છે. મહાકાલેશ્વર મંદિરમાં સુશોભિત સ્તંભોથી સજ્જ એક વિશાળ હોલ મંડપમ છે. જ્યાં મોટાભાગના ભક્તો પ્રાર્થના કરી ભોલેનાથની ઉપાસના કરે છે.
આ મંદિરની 12 જ્યોર્તિલિંગમાં ગણના થાય છે. તેનો હિન્દુ શાસ્ત્રના વિવિધ પુરાણોમાં પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
મત્સ્ય પુરાણ : હિન્દુ ધર્મના સૌથી જૂના પુરાણોમાંના એક, મત્સ્ય પુરાણમાં ઉજ્જૈનના મહાકાલેશ્વર મંદિરનો ઉલ્લેખ છે. તે મંદિરના મહત્વ અને પવિત્રતાનું વર્ણન કરે છે, જેમાં ભગવાન શિવની મહાકાલેશ્વરના રૂપમાં હાજરી પર ભાર મૂકવામાં આવે છે.
અવંતિ ખંડ : સ્કંદ પુરાણનો એક વિભાગ, અવંતિ ખંડ, મહાકાલેશ્વર મંદિર અને પૂજા સ્થળ તરીકે તેના મહત્વ વિશે વિગતવાર વર્ણન આપે છે. તે મંદિર સાથે સંકળાયેલી દંતકથાઓ અને ત્યાં કરવામાં આવતી ધાર્મિક વિધિઓનું વર્ણન કરે છે.
શિવ પુરાણ : અઢાર મુખ્ય પુરાણોમાંના એક, શિવ પુરાણમાં મહાકાલેશ્વર અને બાર જ્યોતિર્લિંગોમાંના એક તરીકે તેના મહત્વનો ઉલ્લેખ છે, જેને ભગવાન શિવના સૌથી પવિત્ર નિવાસસ્થાન માનવામાં આવે છે.
કાલિકા પુરાણ : દેવી કાલીને સમર્પિત કાલિકા પુરાણમાં મહાકાલેશ્વર મંદિર અને ઉજ્જૈનના ધાર્મિક પરિપ્રેક્ષ્ય તરીકેની ભૂમિકાનો પણ ઉલ્લેખ છે. તે મંદિરના ધાર્મિક વિધિઓ અને તેની સાથે જોડાયેલા આધ્યાત્મિક મહત્વ પર પ્રકાશ પાડે છે.
કાશી ખંડ : મુખ્યત્વે કાશી (વારાણસી) પર કેન્દ્રિત હોવા છતાં, સ્કંદ પુરાણના કાશી ખંડમાં ઉજ્જૈનના આધ્યાત્મિક વારસા અને ત્યાં ભગવાન શિવની હાજરીના મહત્વના સંદર્ભમાં મહાકાલેશ્વર મંદિરનો ઉલ્લેખ છે.
