- લોકસભાથી લઈને રાજ્યસભા સુધી માઈક બંધને લઈને વાતાવરણમાં તંગદિલી જોવા મળી
- લોકસભામાં NEET પેપર લીકનો મુદ્દો ઉઠાવતી વખતે વિપક્ષી નેતા રાહુલ ગાંધીનું માઈક બંધ કરી દેવામાં આવ્યું હતું
- સાંસદોને તેમની સોંપાયેલ બેઠક પરથી જ બોલવા વિનંતી કરવામાં આવે છે
સંસદમાં માઈક વિવાદ ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે. સોમવારે સંસદની કાર્યવાહી ફરી શરૂ થઈ ત્યારે NEET પેપર લીકનો મુદ્દો ગરમાયો હતો. દરમિયાન લોકસભાથી લઈને રાજ્યસભા સુધી માઈક બંધને લઈને વાતાવરણમાં તંગદિલી જોવા મળી રહી છે. લોકસભામાં સ્પીકર ઓમ બિરલાએ માઈક બંધ કરવા પર ફરી સ્પષ્ટતા આપી છે. જ્યારે રાજ્યસભામાં અધ્યક્ષ જગદીપ ધનખરે કોંગ્રેસ સાંસદ પ્રમોદ તિવારી પર ખુલ્લેઆમ નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી. ચાલો જાણીએ કે સંસદના માઈક પર હંગામો કેમ થાય છે? કોણ માઈક ઓન-ઓફ કરી શકે છે અને માઈકને લઈ પ્રોટોકોલ શું છે.
રાહુલ ગાંધીનું માઈક સ્વીચ ઓફ કરવાનો દાવો
હકીકતમાં, કોંગ્રેસે શુક્રવારે દાવો કર્યો હતો કે લોકસભામાં NEET પેપર લીકનો મુદ્દો ઉઠાવતી વખતે વિપક્ષી નેતા રાહુલ ગાંધીનું માઈક બંધ કરી દેવામાં આવ્યું હતું. વિપક્ષે આ માટે સરકારને જવાબદાર ગણાવી હતી. કોંગ્રેસે તેના X હેન્ડલ પર એક વીડિયો શેર કર્યો છે. આ પહેલા પણ કોંગ્રેસે રાહુલ ગાંધીનું માઈક સ્વીચ ઓફ કરવાનો દાવો કર્યો હતો. સોમવારે સ્પીકર બિરલાએ લોકસભામાં માઈક 'કંટ્રોલ'ના આરોપ પર વિપક્ષી સાંસદોને સમગ્ર વાત જણાવી. બિરલાએ કહ્યું કે માઈકનો કંટ્રોલ મારી પાસે નથી હોતો. સીટોની ગોઠવણી મુજબ ફરે છે.
દરેક સાંસદ માટે એક નિયત બેઠક છે. માઈક્રોફોન ડેસ્ક સાથે જોડાયેલા હોય છે અને તેમાં નંબર હોય છે. સંસદના બંને ગૃહોમાં એક ચેમ્બર છે, જ્યાં સાઉન્ડ ટેકનિશિયન બેસે છે. આ કર્મચારીઓ લોકસભા અને રાજ્યસભાની કાર્યવાહીને લખે છે અને રેકોર્ડ કરે છે. આ ચેમ્બરમાં એક ઈલેક્ટ્રોનિક બોર્ડ છે, જેના પર તમામ સીટોના નંબર લખેલા છે. માઈક્રોફોનને ત્યાંથી ચાલુ કે બંધ કરી શકાય છે. ચેમ્બરનો આગળનો ભાગ કાચનો બનેલો છે અને આ ટીમ સ્પીકર અને સાંસદોના બોલતા અને ગૃહની સમગ્ર કાર્યવાહી જોવે છે. નીચલા ગૃહના કિસ્સામાં તે લોકસભા સચિવાલયના કર્મચારીઓ દ્વારા સંચાલિત થાય છે. જ્યારે ઉચ્ચ ગૃહના કિસ્સામાં તેનું સંચાલન રાજ્યસભા સચિવાલયના કર્મચારીઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે.
માત્ર સ્પીકર જ નિર્દેશ આપી શકે છે
સંસદની કાર્યવાહીને કવર કરી રહેલા નિષ્ણાતો અને વરિષ્ઠ પત્રકારોનું કહેવું છે કે માઈક્રોફોનને ચાલુ અને બંધ કરવા માટે એક નિર્ધારિત પ્રક્રિયા છે. માત્ર સ્પીકર જ માઈક્રોફોનને સ્વિચ ઓફ કરવાની સૂચના આપી શકે છે અને તે પણ નિયમો અનુસાર. જો કાર્યવાહીમાં વિક્ષેપ આવે તો આ શક્તિનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. બંને ગૃહમાં માઈક્રોફોન મેન્યુઅલી ચાલુ અને બંધ થાય છે.
માઈક ક્યારે ચાલુ થાય છે?
ડીએમકેના રાજ્યસભાના સાંસદ અને વરિષ્ઠ વકીલ પી વિલ્સનનું કહેવું છે કે, રાજ્યસભાના અધ્યક્ષની સૂચના પર માઈક્રોફોન ચાલુ કરવામાં આવે છે. જ્યારે અધ્યક્ષ કોઈ સભ્યને બોલાવે ત્યારે જ માઈક ચાલુ થાય છે. વિલ્સન કહે છે, શૂન્ય કલાક દરમિયાન સભ્યને ત્રણ મિનિટ આપવામાં આવે છે અને જ્યારે ત્રણ મિનિટ પૂર્ણ થાય છે, ત્યારે માઈક્રોફોન આપમેળે બંધ થઈ જાય છે. બિલ વગેરે પર ચર્ચાના કિસ્સામાં દરેક પક્ષકારોને સમય આપવામાં આવે છે. સ્પીકર્સ તે સમયનું પાલન કરે છે અને તેમની વિવેકબુદ્ધિથી સભ્યને વાત પૂરી કરવા માટે એક કે બે મિનિટ આપે છે.
માત્ર 250 શબ્દો વાંચવા માટે એક સભ્યની મર્યાદા
સંસદની કાર્યવાહીને કવર કરી રહેલા પત્રકારના જણાવ્યા અનુસાર જો કોઈ સાંસદનો બોલવાનો વારો ન આવ્યો હોય તો તેનું માઈક બંધ કરી શકાય છે. ખાસ ઉલ્લેખના કિસ્સામાં સાંસદોને 250 શબ્દો વાંચવાની મર્યાદા છે. સભ્ય દ્વારા તેનું વાંચન થતાં જ ચેમ્બરમાં હાજર સ્ટાફ દ્વારા સભ્યનું માઈક બંધ કરી દેવામાં આવે છે.
ગાઈડલાઈન મુજબ કામ કરે છે સ્ટાફ
એક નિષ્ણાતના મતે સાંસદો માટે અલગ-અલગ સીટ નંબર નક્કી કરવામાં આવે છે. સાંસદોને તેમની સોંપાયેલ બેઠક પરથી જ બોલવા વિનંતી કરવામાં આવે છે. જોકે, નવી સંસદમાં બેઠકો નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં સાંસદોએ સ્ક્રીન અથવા સીસીટીવી પર માઈક જોયા પછી તેને ચાલુ અથવા બંધ કરવું પડશે. જ્યારે દરેક સાંસદને ડિવિઝન નંબર મળશે ત્યારે સાઉન્ડ એન્જિનિયરનું કામ ખૂબ જ સરળ બની જશે. નિષ્ણાતો કહે છે કે જે વ્યક્તિ લોકસભા અને રાજ્યસભામાં સમગ્ર માઈક્રોફોન સિસ્ટમની સંભાળ રાખે છે તે એક સમર્પિત અને સારી રીતે પ્રશિક્ષિત સ્ટાફ છે. આ ટીમ માર્ગદર્શિકા અનુસાર કામ કરે છે.
પી વિલ્સન કહે છે, કારણ કે વિક્ષેપ દરમિયાન, વિરોધના અવાજો મોટેથી સંભળાય છે. તેનું કારણ એ છે કે ઊભેલા સભ્યનો માઈક્રોફોન અવાજ પકડે છે અને આ રીતે તેનો અવાજ આખા ગૃહમાં સંભળાય છે. માત્ર અધ્યક્ષ, એટલે કે લોકસભાના કિસ્સામાં અધ્યક્ષ અને રાજ્યસભાના કિસ્સામાં અધ્યક્ષ, અસાધારણ સંજોગોમાં માઈક બંધ કરવાની સૂચના આપવાનો અધિકાર ધરાવે છે. લોકસભામાં વરિષ્ઠ પદ પરથી એક નિવૃત્ત અધિકારીએ નામ ન આપવાની શરતે કહ્યું કે, માઈક્સ બંધ હોવાનો દાવો ખૂબ જ આશ્ચર્યજનક છે. મને ખાતરી નથી કે આના જેવું કંઈ થયું છે.
