બેરોજગારી દુનિયાભરના અર્થતંત્રો સામેના સૌથી મોટા પડકારોમાંથી એક બનેલી છે. જ્યાં કેટલાક દેશો એકંદરે બેરોજગારી સામે ઝઝૂમી રહ્યા છે, ત્યાં કેટલાક દેશો સામે એક અન્ય ગંભીર સમસ્યા છે. આ સમસ્યા છે યુવાનોમાં વધુ બેરોજગારીની. તાજેતરના વૈશ્વિક આંકડા દર્શાવે છે કે એસ્વાતિની અને દક્ષિણ આફ્રિકા જેવા દેશોમાં દુનિયાની સૌથી વધુ બેરોજગારી નોંધાઈ રહી છે. બીજી તરફ ભારત એવા દેશોમાં સામેલ નથી જ્યાં એકંદરે સૌથી વધુ બેરોજગારી હોય, પરંતુ યુવાનોની રોજગારીની બાબતમાં સ્થિતિ ઘણી વધુ ચિંતાજનક છે.

સૌથી વધુ બેરોજગારી દર ધરાવતા દેશો

ઇન્ટરનેશનલ લેબર ઓર્ગેનાઇઝેશન અને ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર હ્યુમન ડેવલપમેન્ટના અહેવાલ મુજબ, ભારતની બેરોજગાર વસ્તીમાં યુવાનોનો એક મોટો હિસ્સો છે. વર્ષ 2025-26ના વૈશ્વિક બેરોજગારીના આંકડામાં એસ્વાતિની આ યાદીમાં સૌથી ઉપર છે. અહીં બેરોજગારીનો દર લગભગ 34.2% છે. આ પછી દક્ષિણ આફ્રિકાનો નંબર આવે છે. અહીં બેરોજગારી લગભગ 32.4% છે. જીબુતી પણ એવા દેશોમાં સામેલ છે જે રોજગારીના ગંભીર પડકારોનો સામનો કરી રહ્યા છે. અહીં વર્કફોર્સનો એક મોટો હિસ્સો નોકરી મેળવવા માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યો છે. આ દેશો સતત એવી માળખાકીય આર્થિક સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહ્યા છે જે રોજગારીની તકો અને આર્થિક વિકાસને મર્યાદિત કરે છે.

શું છે ભારતની સ્થિતિ?

ભારતનો કુલ બેરોજગારી દર વૈશ્વિક સરેરાશ કરતાં ઓછો છે. જો કે નિષ્ણાતો જણાવે છે કે અસલી ચિંતા રાષ્ટ્રીય સ્તરના કુલ આંકડાના બદલે યુવાનોમાં બેરોજગારીને લઈને છે. ભારતની મોટી યુવા વસ્તી એક તક અને પડકાર બંને ઊભા કરે છે. જ્યાં દર વર્ષે લાખો યુવાનો શ્રમબળમાં સામેલ થાય છે, ત્યાં અર્થતંત્રએ તેમને સમાવવા માટે સારી ગુણવત્તાવાળી નોકરીઓનું સર્જન કરવું પડશે.

ભારતની બેરોજગાર વસ્તીમાં યુવાનોનો મોટો હિસ્સો

ઇન્ડિયા એમ્પ્લોયમેન્ટ રિપોર્ટ જણાવે છે કે દેશમાં તમામ બેરોજગાર લોકોમાંથી લગભગ 83 ટકા યુવા શ્રેણીમાં આવે છે. આ યુવાનોને સામાન્ય રીતે 15 થી 29 વર્ષની વયના વ્યક્તિઓ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, ભારતમાં દર 100 બેરોજગાર વ્યક્તિઓમાંથી લગભગ 83 યુવાનો છે.

ભણેલા યુવાનોમાં બેરોજગારીનો દર ચિંતાજનક રીતે વધ્યો

સૌથી ચિંતાજનક પ્રવાહોમાંનો એક છે બેરોજગારોમાં ભણેલા-ગણેલા યુવાનોનો વધતો હિસ્સો. આંકડા દર્શાવે છે કે ભણેલા-ગણેલા બેરોજગાર યુવાનોનું પ્રમાણ વર્ષ 2000માં 35.2% થી વધીને હવે 65.7% થઈ ગયું છે. આમાં એવા લોકો સામેલ છે જેમણે ઓછામાં ઓછું ધોરણ 10 સુધીનો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યો છે. ગ્રેજ્યુએટ યુવાનોની સ્થિતિ વધુ મુશ્કેલ છે. અહેવાલો અનુસાર, 20 થી 29 વર્ષની વયના બેરોજગાર લોકોમાંથી લગભગ 67% ગ્રેજ્યુએટ છે.