પૃથ્વીના સૌથી ઉંચા પર્વત તરીકે માઉન્ટ એવરેસ્ટ જાણીતો છે. પરંતુ આની પહેલા તમારે પર્વત બને છે કઈ રીતે આ સમજવું પડશે. જ્યારે બે ટેક્ટોનિક પ્લેટ્સ પરસ્પર અથડાય છેય એકબીજાના નીચે આવે છે. ફરી તેની પરનો હિસ્સો એટલે ક્રસ્ટ ઉંચાઈ પ્રાપ્ત કરે છે.
આ એક સામાન્યથી સામાન્ય પરિભાષા છે પહાડ બનવાની. પરંતુ આમાં ઘણા પરિબળ પણ કામ કરે છે. અથડાવાની તીવ્રતા, ક્રસ્ટનું તાપમાન, જાડાઈ વગેરે. જો તમે ક્રસ્ટ એટલે કે ધરતીના ઉપરની સપાટી કોઈ ઝેલ જેમ માનવામાં આવે તો સમજવામાં સરળતા રહેશે. ઠંડો ઝેલ વધુ ઉંચે ઉઠી શકે છે પરંતુ ગરમ ઝેલ ઓછો ઉઠે છે.
એબરડીન યુનિવર્સિટીના ભૂસ્તરશાસ્ત્રી રોબ બટલર કહે છે કે, નેપાળનું એવરેસ્ટ ખરેખર દર વર્ષે ઊંચો થઈ રહ્યો છે. લગભગ એક ઇંચ. તેનું કારણ તેની આસપાસ થઈ રહેલું સતત ધોવાણ છે. હાલમાં જ એક અભ્યાસ સામે આવ્યો હતો જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે એવરેસ્ટથી 72 કિમી દૂર નદીનું નેટવર્ક છે. જેના કારણે 89 હજાર વર્ષોમાં એવરેસ્ટ 49 થી 164 ફૂટ સુધી ઊંચકાયું છે.
યુનિવર્સિટી કૉલેજ લંડનના ભૂસ્તરશાસ્ત્રી અનુસાર, પહાડના ધોવાણને કારણે માત્ર એવરેસ્ટ જ નહીં પરંતુ અનેક પર્વતોની ઊંચાઈ વધી શકે છે. તે અમુક સમયે ઘટી પણ શકે છે. તે ધોવાણ અને ઉત્થાનના દરોમાં તફાવત પર આધાર રાખે છે. જો ઉત્થાન દર ઊંચો હશે તો પર્વત ઉછળશે. જો ત્યાં ખૂબ ધોવાણ હોય તો તે નીચે ડૂબી જશે.
એવરેસ્ટનો પાડોશી પર્વત સૌથી ઉંચાઈ મેળવશે
નંગા પરબત, વિશ્વનો નવમો સૌથી ઊંચો પર્વત અને તે નેપાળમાં એવરેસ્ટનો પાડોશી, ખૂબ જ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. એક દિવસ તે એવરેસ્ટને વટાવી જશે. તેની પાછળનું કારણ આસપાસના વિસ્તારનું ધોવાણ છે. એવરેસ્ટના ઉદયનો દર નંગા પર્વત કરતાં ઓછો છે. એવરેસ્ટ નંગા પર્વત કરતાં માત્ર 2000 ફૂટ ઉંચુ છે.
મળતી માહિતી અનુસાર, હિમાલયના પર્વતો આગામી 10 મિલિયન વર્ષો સુધી વધતા રહેશે. કારણ કે, તેની નીચેની ટેકટોનિક પ્લેટ્સ સતત એકબીજાને ધક્કો મારી રહી છે. ઉપરની ખાસ વાત એ છે કે હિમાલયની નીચેનો પોપડો ઠંડો છે. એટલે કે તે વધુ વધશે. બીજું, ચોમાસાને કારણે અહીં ધોવાણ પણ થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો તમે તમારી હથેળીમાં ઝેલ જેવી વસ્તુ મૂકો છો અને તેને જોરથી દબાવો છો, તો તે તમારી આંગળીઓ વચ્ચે પર્વતની જેમ બહાર આવે છે. એ જ રીતે પર્વતો પાસે પણ કોઈ વિકલ્પ નથી. તેમની આસપાસની બાજુઓ પર થઈ રહેલા ધોવાણને કારણે તેઓ ઉપર વધી રહ્યા છે. કોઈપણ પર્વત એવરેસ્ટને પાછળ છોડી શકે છે. પરંતુ જો આ થોડા મીટર અથવા થોડા સો મીટરની બાબત છે. પરંતુ જો કોઈ કહે કે એવરેસ્ટ કરતાં 10 કિલોમીટર ઊંચો પર્વત વધશે, તો તે થોડું મુશ્કેલ અને ડરામણી હશે.
