માતૃઋણથી મુક્તિ મેળવવા માટે કરાય છે આ શ્રાદ્ધ, તારીખ જાણી કરો વિધિ

• પિતૃપક્ષ પૂર્ણ થયાના બીજા દિવસે કરાય છે માતામહ શ્રાદ્ધ
  
• નવરાત્રિના પહેલા દિવસે કરી શકાશે નાનાજીનું શ્રાદ્ધ
• જેમના પતિ કે પુત્ર જીવિત હોય તે જ મહિલાના પિતાનું માતામહ શ્રાદ્ધ કરી શકાશે

નવરાત્રિની સ્થાપનાની સાથે અનેક ઘરોમાં માતામહ શ્રાદ્ધ કરાશે. સર્વપિતૃ અને માતામહ નાના, માતામહી નાનીનું શ્રાદ્ધ આસો શુક્લ પ્રતિપદા નવરાત્રિના દિવસે કરાય છે. આ શ્રાદ્ધ 15 ઓક્ટોબરે કરાશે. સંતાન ન હોવાની સ્થિતિમાં માતામહ શ્રાદ્ધના દિવસે પૌત્ર તર્પણ કરી શકે છે. ઉલ્લેખનીય છે કે પરિજનોની સ્મૃતિમાં તર્પણ અને શ્રાદ્ધ કર્મની તિથિ અનુસાર કરવાની પરંપરા છે. સંતાન ન હોવાની સ્થિતિમાં માતામહ શ્રાદ્ધ પૌત્ર કરી શકે છે.

નવરાત્રિના પહેલા દિવસે થશે નાનાનું શ્રાદ્ધ

મોટાભાગે માતામહ શ્રાદ્ધ પિતૃપક્ષની સમાપ્તિના અન્ય દિવસે કરવામાં આવે છે. આ વર્ષે આ શ્રાદ્ધ 15 ઓક્ટોબરે કરાશે, પરંપરા છે કે લોકો પોતાના સંતાન ન હોય તો દત્તક સંતાન લે છે. જેથી મૃત્યુ બાદ પિંડદાન કરી શકાય. માન્યતા એવી પણ છે કે 2 પેઢી સુધી આ સંતાનનું શ્રાદ્ધ યોગ્ય મનાય છે. આ સિવાય એવી પણ માન્યતા છે કે માતામહ શ્રાદ્ધ એ મહિલાના પિતાનું કરાય છે જેમના પતિ કે પુત્ર જીવિત હોય છે. જો આવું ન હોય તો બંનેમાંથી એકનું નિધન થયું છે તો માતામહ શ્રાદ્ધ કરી શકાતું નથી. આ સાથે એવું મનાય છે કે માતામહનું શ્રાદ્ધ સુખ અને શાંતિની સાથે પ્રસન્નતાની નિશાની છે.

માતામહ શ્રાદ્ધમાં અન્ય પેઢી કરે છે તર્પણ કે પિંડદાન

કહેવાય છે કે દિવંગત પરિવારના ઘરમાં યુવક ન હોય તો દીકરી પણ શ્રાદ્ધ કરી શકે છે. આ સાથે દીકરીના ઘરનું ખાવાનું નહીં લઈ શકાય. આ માટે પૌત્રી તર્પણ કરી શકે છે.

માતાના ઋણમાંથી રાહત મેળવો

આ દિવસે માતા પક્ષ એટલે કે માતા અને દાદીનું શ્રાદ્ધ કરવાથી વ્યક્તિને માતૃત્વના ઋણમાંથી મુક્તિ મળે છે અને માતા પોતાના પરિવારને વૃદ્ધિ, સુખ, સૌભાગ્ય અને સમૃદ્ધિના આશીર્વાદ આપીને ચાલ્યા જાય છે. માતામહ શ્રાદ્ધ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. જે લોકો માતા પક્ષનું શ્રાદ્ધ નથી કરતા તેમને માતૃ દોષનો ભોગ બનવું પડે છે. માતામહ શ્રાદ્ધનો દિવસ પરિવારના પૂર્વજો સાથે સંકળાયેલો છે, પિંડ દાન, તર્પણ વિધિ અને શ્રાદ્ધ વિધિ આ દિવસે તેમની આત્માને સંતોષવા માટે કરવામાં આવે છે.

માતામહ શ્રાદ્ધ શું છે?

માતામહ શ્રાદ્ધ એક એવું શ્રાદ્ધ છે જે પુત્રી દ્વારા તેના પિતાને અને પૌત્ર દ્વારા તેના દાદાને અર્પણ તરીકે કરવામાં આવે છે. આ શ્રાદ્ધ સુખ અને શાંતિનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે. આ શ્રાદ્ધ કરવા માટે કેટલીક જરૂરી શરતો છે, જો તે પૂરી ન થાય તો આ શ્રાદ્ધ કરવામાં આવતું નથી. શરત એ છે કે માતામહ શ્રાદ્ધ એ સ્ત્રીના પિતા દ્વારા જ કરવામાં આવે છે જેના પતિ અને પુત્ર જીવિત હોય. જો આમ ન થાય અને બેમાંથી એકનું અવસાન થયું હોય તો માતમહ શ્રાદ્ધ કરવામાં આવતું નથી. માતામહનું શ્રાદ્ધ સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિનું પ્રતીક છે. વ્યક્તિએ તેના જીવનકાળ દરમિયાન તેની પુત્રીના ઘરેથી પાણી પણ રેડવું જોઈએ નહીં અને આ નિષિદ્ધ માનવામાં આવે છે, પરંતુ તેના મૃત્યુ પછી, તેની દોહિત્ર (પુત્રી) તર્પણ કરે છે.

સ્ત્રીઓએ શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ કે નહીં?

મહિલાઓએ શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ કે નહીં? આ પ્રશ્ન મૂંઝવણ પેદા કરે છે. સામાન્ય રીતે એવું જોવામાં આવ્યું છે કે જો પરિવારમાં પુરૂષ સભ્યો કે પુત્રો કે પૌત્ર-પૌત્રીઓ ન હોય તો ક્યારેક પુત્રી કે પત્ની પણ મૃતકના અંતિમ સંસ્કાર કરતી કે શ્રાદ્ધ કરતી જોવા મળે છે. જો સંજોગો આવા હોય તો આ છેલ્લો વિકલ્પ છે. આ સંદર્ભે હિન્દુ ધાર્મિક ગ્રંથો, મનુસ્મૃતિ અને ગરુડ પુરાણ સહિત ધર્મ સિંધુ પણ મહિલાઓને પિંડા દાન વગેરે દાન કરવાનો અધિકાર આપે છે.

શ્રાદ્ધમાં આ ત્રણેયને ખૂબ જ પવિત્ર માનવામાં આવે છે

જ્યોતિષે કહ્યું કે દીકરીનો પુત્ર એટલે કે દૌહિત્ર, કુટપ સમય, એટલે કે બપોરનો સમય અને તિલ. શ્રાદ્ધ વિધિમાં આ ત્રણેયને પવિત્ર માનવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે શ્રાદ્ધ વિધિમાં ક્યારેય ગુસ્સો કે ઉતાવળ ન કરવી જોઈએ. પિતૃઓ દ્વારા શાંતિ, સુખ અને ભક્તિથી કરવામાં આવેલ કાર્ય જ પ્રાપ્ત થાય છે. ધાર્મિક ગ્રંથો સિદ્ધાંત શિરોમણી અને અથર્વેદ માને છે કે શ્રાદ્ધ વિધિ આપણા વૈદિક શાસ્ત્રો દ્વારા માન્ય છે અને તે વૈજ્ઞાનિક રીતે પણ માન્ય છે. કન્યાગત સૂર્યમાં પિતૃઓને જે અન્નકૂટ આપવામાં આવે છે તે સર્વ સ્વર્ગ પ્રદાન કરનાર કહેવાય છે. પિતૃ પક્ષના આ સોળ દિવસ યજ્ઞો જેવા છે. આ સમયગાળા દરમિયાન આપણા પૂર્વજોને તેમની મૃત્યુ તિથિએ આપવામાં આવેલ ભોજન વગેરે અક્ષય છે, તેથી આ સમયગાળા દરમિયાન શ્રાદ્ધ, તર્પણ, દાન, દાન વગેરે અવશ્ય કરવા જોઈએ. આનાથી આયુષ્ય, પુત્ર, કીર્તિ, કીર્તિ, સમૃદ્ધિ, બળ, સુખ, ધન અને ધાન્ય પ્રાપ્ત થાય છે.