- લોકસભા સ્પીકર કોઈપણ મુદ્દા પર પોતાનો અભિપ્રાય જાહેર કરતા નથી
- તેમને સાંસદ જેટલો જ પગાર મળે છે, પરંતુ કેટલાક ભથ્થાઓમાં ફેરફાર છે
- તેઓને મંત્રીઓ મુજબ મુસાફરી ભથ્થું, મકાન, સ્ટાફ વગેરે મળે છે
18મી લોકસભાના પ્રથમ સત્રનો આજે બીજો દિવસ છે. લોકસભા સત્ર શરૂ થયા બાદ સૌથી પહેલો મુદ્દો સ્પીકરની ચૂંટણીનો છે. સત્તાધારી પક્ષ દ્વારા હજુ સુધી સ્પીકરના નામની જાહેરાત કરવામાં આવી નથી, પરંતુ એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે એનડીએ દ્વારા ફરી એકવાર ઓમ બિરલાના નામ પર નિર્ણય લેવામાં આવી શકે છે. આ વખતે સ્પીકર પદને લઈને વધુ ચર્ચા થઈ રહી છે કારણ કે દર વખતની જેમ આ વખતે પણ સ્પીકરની પસંદગી સર્વાનુમતે થઈ નથી અને તે ચૂંટણી દ્વારા નક્કી કરવામાં આવશે.
લોકસભા સ્પીકરના પદને લઈને ચાલી રહેલી રાજનીતિ વચ્ચે, ચાલો જાણીએ કે આ પદ કેટલું મહત્વનું છે અને સ્પીકરનું પદ મંત્રીઓ અને સાંસદો કરતાં કેટલું વધુ શક્તિશાળી છે. એ પણ જાણીએ કે લોકસભા સ્પીકરનું શું કામ છે અને શું તેમને અન્ય સાંસદોથી અલગ-અલગ સુવિધાઓ મળે છે.
કોણ બની શકે સ્પીકર
લોકસભા સ્પીકર વર્તમાન સાંસદોમાંથી ચૂંટાય છે અને તેમનું કામ ગૃહનું કામકાજ ચલાવવાનું છે. લોકસભા અધ્યક્ષ ગૃહના બંધારણીય અને ઔપચારિક વડા છે. લોકસભાના અધ્યક્ષની ચૂંટણી બંધારણના અનુચ્છેદ 93 મુજબ કરવામાં આવે છે અને સભાપતિની ચૂંટણી ગૃહની શરૂઆત પછી "શક્ય તેટલી વહેલી" થવી જોઈએ. જો કે, તેની પસંદગી માટે કોઈ નિશ્ચિત મર્યાદા નથી.
પસંદગી કેવી રીતે થાય છે?
અધ્યક્ષ સાદી બહુમતીથી ચૂંટાય છે. સાંસદો પોતાનામાંથી બે સાંસદોને અધ્યક્ષ અને ઉપાધ્યક્ષ તરીકે ચૂંટે છે. અત્યાર સુધી પરંપરા એવી રહી છે કે શાસક પક્ષ સાંસદના નામની જાહેરાત કરે છે અને તેના પર સર્વસંમતિ સધાય છે અને તે લોકસભાના સ્પીકર બની જાય છે. પરંતુ, હવે સ્પીકરની પસંદગી વારંવાર વોટ દ્વારા કરવી પડશે. આવી સ્થિતિમાં, તે દિવસે લોકસભામાં હાજર અડધાથી વધુ સાંસદો જેના માટે મતદાન કરે તે ઉમેદવાર લોકસભાના અધ્યક્ષ બને છે.
સ્પીકરનો પાવર કેટલો હોય છે?
લોકસભા સ્પીકર કોઈપણ મુદ્દા પર પોતાનો અભિપ્રાય જાહેર કરતા નથી. ઉપરાંત, સંસદની સુચારૂ કામગીરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે, લોકસભાના અધ્યક્ષે તટસ્થ રહીને કામકાજ ચલાવવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે. લોકસભા અધ્યક્ષ મતદાનની સ્થિતિમાં મતદાન કરતા નથી, પરંતુ કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં, જો સમાન સંખ્યામાં મત હોય, તો તે નિર્ણાયક મત આપે છે.
સાંસદનું વર્તન ગૃહને અનુકૂળ ન લાગે તો તેઓ તેમને સસ્પેન્ડ કરી શકે છે
જો આપણે તેમની શક્તિની વાત કરીએ તો, જો તેમને કોઈપણ સાંસદનું વર્તન ગૃહને અનુકૂળ ન લાગે તો તેઓ તેમને સસ્પેન્ડ કરી શકે છે. ઉપરાંત, તે ગૃહના નિયમો અનુસાર કોઈપણ સાંસદ વિરુદ્ધ શિક્ષાત્મક પગલાં લઈ શકે છે.
તેઓ બેઠક વ્યવસ્થા અંગે નિર્ણયો લે છે
જ્યારે પણ ગૃહમાં બિલ રજૂ કરવામાં આવે છે, ત્યારે તે સ્પીકર છે જે નક્કી કરે છે કે તે મની બિલ છે કે નહીં. ગૃહમાં અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ વગેરે અંગે પણ સ્પીકર પરવાનગી આપે છે. આ ઉપરાંત કયા સાંસદ ક્યાં બેસશે તે પણ સ્પીકર નક્કી કરે છે. વાસ્તવમાં તેઓ બેઠક વ્યવસ્થા અંગે નિર્ણયો લે છે.
ગૃહની તમામ સમિતિઓ સ્પીકરના હિસાબે કામ કરે છે
ગૃહની તમામ સમિતિઓ સ્પીકરના હિસાબે કામ કરે છે. આ તમામ સમિતિઓની રચના અધ્યક્ષ અથવા વિધાનસભા દ્વારા કરવામાં આવે છે. ઉપરાંત, લોકસભા સચિવાલયને લગતી સૂચનાઓ પણ લોકસભા અધ્યક્ષ દ્વારા આપવામાં આવે છે. સ્પીકરની પરવાનગી વિના સંસદ ભવનમાં કોઈ ફેરફાર કરી શકાશે નહીં અને તેમના આદેશ વિના કોઈ નવું બાંધકામ થઈ શકશે નહીં.
તેમને સાંસદ જેટલો જ પગાર મળે છે
તેમને સાંસદ જેટલો જ પગાર મળે છે, પરંતુ કેટલાક ભથ્થાઓમાં ફેરફાર છે. તેમને દરેક સાંસદને મળે છે તેના કરતા વધુ ભથ્થા આપવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, તેઓને મંત્રીઓ મુજબ મુસાફરી ભથ્થું, મકાન, સ્ટાફ વગેરે મળે છે.
