- પીએમ મોદીએ 'મન કી બાત' કાર્યક્રમમાં કહ્યું કે આ અભિયાન તિરંગાના ગૌરવમાં એક અનોખો તહેવાર બની ગયો છે
- રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવવાની સાચી રીત કઈ છે? જાણો
- રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવવા અને તેનો ઉપયોગ કરવા માટેના નિયમો અને નિયમો શું છે, જાણો
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ‘મન કી બાત’ કાર્યક્રમમાં દેશવાસીઓને ખાસ અપીલ કરી છે. તેમને કહ્યું કે ગત વખતની જેમ આ વર્ષે પણ તમારે 'હર ઘર તિરંગા' અભિયાન હેઠળ તમારી સેલ્ફી 'harghartiranga.com' પર તિરંગા સાથેની અપલોડ કરવી જોઈએ. સ્વતંત્રતા દિવસના અવસર પર સોશિયલ મીડિયા પર તિરંગા સાથેના ફોટા પોસ્ટ કરવાનો લોકોમાં ક્રેઝ છે. આવામાં રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવવા અને તેનો ઉપયોગ કરવા માટેના નિયમો અને નિયમો શું છે તે જાણવું જરૂરી છે. નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરવા બદલ શું સજા થાય છે?
હર ઘર તિરંગા એ ભારતની આઝાદીના અવસરે લોકોને તેમના ઘરે તિરંગા ફરકાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવાનું અભિયાન છે. અમૃત મહોત્સવની વેબસાઈટ મુજબ ધ્વજને સામૂહિક રીતે ઘરે લાવવો એ માત્ર તિરંગા સાથેના આપણા અંગત જોડાણનું જ પ્રતીક નથી પરંતુ રાષ્ટ્ર નિર્માણ પ્રત્યેની આપણી પ્રતિબદ્ધતા પણ દર્શાવે છે.
રાષ્ટ્રધ્વજ ખુલ્લામાં પ્રદર્શિત કરવાની સાચી રીત કઈ છે?
ભારતીય રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવવો/ઉપયોગ/પ્રદર્શન રાષ્ટ્રીય સન્માનના અપમાનના નિવારણ અધિનિયમ, 1971 અને ભારતીય ધ્વજ સંહિતા, 2002 દ્વારા સંચાલિત થાય છે. આ મુજબ, કોઈપણ જાહેર/ખાનગી સંસ્થા અથવા શૈક્ષણિક સંસ્થાનો કોઈપણ સભ્ય કોઈપણ દિવસે અને કોઈપણ પ્રસંગે રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવી શકે છે.
આમાં ધ્યાનમાં રાખવા જેવી વાત એ છે કે જ્યારે પણ રાષ્ટ્રધ્વજ પ્રદર્શિત થશે ત્યારે કેસરી પટ્ટી સૌથી ઉપર હશે. જો કોઈ વ્યક્તિ ધ્વજને ઊભી રીતે પ્રદર્શિત કરી રહ્યો હોય તો રાષ્ટ્રધ્વજના સંબંધમાં કેસરી પટ્ટી જમણી બાજુએ હોવી જોઈએ એટલે કે તે સામેની વ્યક્તિની ડાબી બાજુ હોવી જોઈએ.
ભારતીય ધ્વજ સંહિતાની કલમ 2.2 મુજબ કોઈપણ સામાન્ય નાગરિક પોતાના ઘરે રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવી શકે છે. જ્યારે પણ રાષ્ટ્રધ્વજ પ્રદર્શિત થાય છે, ત્યારે તે સન્માનની સ્થિતિમાં હોવો જોઈએ અને સ્પષ્ટ રીતે રાખવો જોઈએ.
નિયમો મુજબ જ્યારે પણ રાષ્ટ્રધ્વજ પ્રદર્શિત થાય છે, ત્યારે તેને સંપૂર્ણ સન્માન આપવું જોઈએ. તેને તેની યોગ્ય જગ્યાએ રાખવી જોઈએ. એટલે કે ધ્વજને જમીન પર કે ગંદી જગ્યાએ ન રાખવો જોઈએ. આ સિવાય ફાટેલો કે ગંદો ધ્વજ પ્રદર્શિત ન કરવો જોઈએ. ધ્વજ સંહિતા જણાવે છે કે રાષ્ટ્રધ્વજ એક જ ધ્રુવ પર અન્ય કોઈ ધ્વજ કે વધારે ધ્વજ સાથે લહેરાવવો જોઈએ નહીં.
રાષ્ટ્રધ્વજનો ઉપયોગ માલ ભરવા, પ્રાપ્ત કરવા કે વિતરણ કરવા માટે થઈ શકતો નથી. ધ્વજને જમીન કે ભોંયતળિયા અથવા પાણીમાં સ્પર્શ કરવાની મંજૂરી નથી. તેનો ઉપયોગ સ્પીકરના ટેબલને ઢાંકવા અથવા કોઈપણ ઈવેન્ટમાં સ્પીકરના પ્લેટફોર્મને ડ્રેપ કરવા માટે કરવામાં આવશે નહીં.
શું હું મારી કાર પર રાષ્ટ્રધ્વજ લગાવી શકું?
ઘણીવાર સ્વતંત્રતા દિવસ અને પ્રજાસત્તાક દિવસ પર લોકો તેમના વાહનો પર રાષ્ટ્રધ્વજ પહેરેલા જોવા મળે છે. પરંતુ દરેક વ્યક્તિને તેમના વાહન પર ધ્વજ લગાવવાની મંજૂરી નથી. ભારતીય ધ્વજ સંહિતા 2002ની કલમ 3.44 મુજબ મોટર કાર પર રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવવાનો વિશેષાધિકાર માત્ર નીચેની વ્યક્તિઓ માટે જ મર્યાદિત છે:
- રાષ્ટ્રપતિ
- ઉપરાષ્ટ્રપતિ
- રાજ્યપાલ અને ઉપરાજ્યપાલ
- ભારતીય મિશનના પ્રમુખ
- પ્રધાન મંત્રી
- કેબિનેટ મંત્રી, રાજ્ય મંત્રી અને કેન્દ્રીય નાયબ મંત્રીઓ
- મુખ્યમંત્રી અને રાજ્ય અથવા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશના કેબિનેટ પ્રધાનો
- લોકસભાના અધ્યક્ષ, રાજ્યસભાના ઉપાધ્યક્ષ, લોકસભાના ઉપાધ્યક્ષ, રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની વિધાન પરિષદોના અધ્યક્ષ
- રાજ્યોની વિધાનસભાના સ્પીકર્સ, રાજ્યો, રાજ્ય અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની લેજિસ્લેટિવ કાઉન્સિલના ડેપ્યુટી સ્પીકર
- વિધાનસભાના ઉપાધ્યક્ષો
- ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ
- સર્વોચ્ચ અદાલતના ન્યાયાધીશ
- હાઈકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ
- ઉચ્ચ અદાલતોના ન્યાયાધીશો
- ઉચ્ચ અદાલતોના ન્યાયાધીશો
નિયમો તોડવાની શું છે સજા?
રાષ્ટ્રધ્વજ અને તિરંગાનું અપમાન કરવા બદલ સજાની જોગવાઈ છે. ધ્વજને જમીન પર રાખવો, ધ્વજને ઊંધો લહેરાવવો અથવા ગંદો કરવો એ રાષ્ટ્રધ્વજનું અપમાન માનવામાં આવે છે. રાષ્ટ્રીય ગૌરવ અપમાન નિવારણ અધિનિયમ, 1971 ની કલમ 2 માં, રાષ્ટ્રધ્વજ, બંધારણ અને રાષ્ટ્રગીત જેવા ભારતીય રાષ્ટ્રીય પ્રતીકોના અપમાનને રોકવા માટે સજાની જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે. આ મુજબ તિરંગાનું અપમાન કરનાર વ્યક્તિને 3 વર્ષ સુધીની જેલ અથવા દંડ અથવા બંને થઈ શકે છે.
