ભારત AIના ક્ષેત્રમાં અત્યંત ઝડપી ગતિએ આગળ વધી રહ્યું છે. સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીના તાજેતરના ગ્લોબલ AI વાઇબ્રેન્સી ટૂલ રિપોર્ટ અનુસાર ભારત હવે દુનિયામાં AI ક્ષેત્રમાં ત્રીજા ક્રમે પહોંચી ગયું છે. ખાસ વાત એ છે કે માત્ર એક વર્ષ પહેલાં ભારત આ યાદીમાં 7માં ક્રમે હતું. આ પ્રગતિ દર્શાવે છે કે ભારત હવે વૈશ્વિક ટેકનોલોજી દૃશ્યમાં એક મહત્વપૂર્ણ શક્તિ બની રહ્યું છે. આ રિપોર્ટમાં ભારતને 21.59નો સ્કોર મળ્યો છે, જ્યારે અમેરિકા અને ચીન અનુક્રમે પ્રથમ અને બીજા ક્રમે છે.
વાઇબ્રેન્સી ટૂલ શું છે ?
સ્ટેનફોર્ડનું ગ્લોબલ AI વાઇબ્રેન્સી ટૂલ એક એવું ઑનલાઇન પ્લેટફોર્મ છે, જે વિવિધ દેશોની AI સંબંધિત પ્રવૃત્તિ, સ્પર્ધાત્મકતા અને ઇકોસિસ્ટમનું મૂલ્યાંકન કરે છે. આ મૂલ્યાંકન સંશોધન, પ્રતિભા, અર્થતંત્ર, નીતિ, માળખાગત સુવિધા, AIના ઉપયોગ અને જાહેર અભિપ્રાય જેવા મહત્વપૂર્ણ પાસાઓના આધારે કરવામાં આવે છે. આ માપદંડો પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ભારતે ગયા એક વર્ષમાં અનેક વિકસિત દેશોને પાછળ છોડી દીધા છે અને AIની દોડમાં પોતાની મજબૂત હાજરી નોંધાવી છે.
ભારતની સફળતા પાછળનું કારણ શું?
ભારતની આ સફળતાની પાછળ અનેક કારણો જવાબદાર છે. દેશમાં મજબૂત સરકારી નીતિઓ અમલમાં આવી રહી છે, AI આધારિત સ્ટાર્ટઅપ્સ ઝડપથી વિકસી રહ્યા છે અને મોટી સંખ્યામાં કુશળ ટેકનોલોજી અને AI પ્રતિભા ઉપલબ્ધ છે. સ્ટેનફોર્ડના રિપોર્ટ મુજબ, ભારતને AI ક્ષેત્રમાં શરૂ કરેલી નવી અને મોટી પહેલોનો સીધો ફાયદો મળ્યો છે. AI હવે ફક્ત સંશોધન પૂરતું સીમિત નથી રહ્યું, પરંતુ હેલ્થકેર, ખેતી, શિક્ષણ, ફાઇનાન્સ અને ઉદ્યોગ જેવા અનેક ક્ષેત્રોમાં તેનો વ્યાપક ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે.
અમેરિકા અને ચીન હજુ પણ અદ્યતન AI સંશોધન
જ્યારે અમેરિકા અને ચીન હજુ પણ અદ્યતન AI સંશોધન અને નવીનતામાં આગળ છે, ત્યારે પણ ભારતમાં AI સંશોધન, વૈજ્ઞાનિક પ્રકાશનો અને પેટન્ટિંગમાં નોંધપાત્ર સુધારો જોવા મળી રહ્યો છે. સ્ટેનફોર્ડના AI ઇન્ડેક્સ અનુસાર ભારત સતત પોતાની AI આઉટપુટ ક્ષમતામાં વધારો કરી રહ્યું છે અને પોતાને વૈશ્વિક AI વિકાસ કેન્દ્ર તરીકે સ્થાપિત કરી રહ્યું છે. ખાસ કરીને યુનિવર્સિટીઓ અને ઉદ્યોગ વચ્ચે વધતો સહયોગ ભારતની મજબૂતીનું મહત્વપૂર્ણ કારણ બની રહ્યો છે.
ભારતનો સૌથી મોટો લાભ
ભારતનો સૌથી મોટો લાભ તેની AI પ્રતિભા છે. આજે ભારત વૈશ્વિક સ્તરે AI ટેલેન્ટનું પાવરહાઉસ બની ગયું છે. AI સંબંધિત ભરતીમાં ભારતે દુનિયામાં સૌથી ઝડપી વાર્ષિક વૃદ્ધિ હાંસલ કરી છે. સાથે જ AI સંબંધિત GitHub પ્રોજેક્ટ્સમાં ભારતનો ફાળો સતત વધી રહ્યો છે, જે દર્શાવે છે કે દેશના યુવા એન્જિનિયરો અને ડેવલપર્સ વૈશ્વિક સ્તરે મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપી રહ્યા છે. AI કૌશલ્યના વ્યાપમાં પણ ભારત ટોચના દેશોમાં સ્થાન ધરાવે છે.
5 વર્ષ માટે ₹10,300 કરોડથી વધુનું બજેટ
સરકારની ભૂમિકા પણ ભારતની AI યાત્રામાં ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે. ઇન્ડિયા AI મિશન હેઠળ કેન્દ્ર સરકારે આગામી 5 વર્ષ માટે ₹10,300 કરોડથી વધુનું બજેટ મંજૂર કર્યું છે. આ મિશનનો ઉદ્દેશ્ય દેશમાં કમ્પ્યુટિંગ ક્ષમતા વધારવો, બિન-વ્યક્તિગત ડેટાનું રાષ્ટ્રીય પ્લેટફોર્મ તૈયાર કરવું અને સુરક્ષિત તથા વિશ્વસનીય AI માટે મજબૂત માળખું ઉભું કરવાનું છે. આ પહેલો ભારતની નીતિ, શાસન અને ટેકનોલોજીકલ માળખાને નવી દિશા આપી રહી છે.
ભારત સામે કેટલાક પડકારો હજુ પણ યથાવત
તેમ છતાં, ઊંચી રેન્કિંગ હોવા છતાં ભારત સામે કેટલાક પડકારો હજુ પણ યથાવત છે. વૈશ્વિક સ્તરે ઓળખાય એવા મોટા AI પાયાના મોડેલોનું નિર્માણ, અમેરિકા અને ચીનની તુલનામાં ખાનગી રોકાણનો અભાવ, ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા ડેટા અને અદ્યતન R&D ક્ષમતાની મર્યાદા જેવી સમસ્યાઓ હજી ઉકેલવાની બાકી છે. સાથે જ જવાબદાર અને નૈતિક AI નિયમન તથા મોટા શહેરોની બહાર AI ટેકનોલોજીની પહોંચ વધારવી પણ આવશ્યક છે.
આ પણ વાંચો : Knowledge : નકલી ID પર કાર્યવાહી બાદ, રેલવેએ નવા IRCTC વપરાશકર્તાઓ અંગે આપી મોટી અપડેટ
