ભૌગોલિક દ્રષ્ટિએ ભારતની સરહદ સાથે જોડાયેલું પાડોશી દેશ નેપાળ છેલ્લા કેટલાક સમયથી ચીન તરફ ઝુકાવ વધારી રહ્યું છે. પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે નેપાળ ગમે તેટલા પ્રયત્નો કરે, તેનું અર્થતંત્ર ભારત વિના એક ડગલું પણ ચાલી શકે તેમ નથી. તાજેતરમાં નેપાળ દ્વારા ભારતીય વાહનો અને માલસામાન પર ટેરિફ વધાર્યા બાદ, ભારતે લીધેલા કેટલાક આર્થિક નિર્ણયોએ નેપાળની કમર તોડી નાખી છે. ચાલો સમજીએ કે શા માટે નેપાળનું અર્થતંત્ર સંપૂર્ણપણે ભારત પર નિર્ભર છે.
ભૌગોલિક મજબૂરી અને વેપાર માર્ગ
નેપાળ ચારે બાજુથી જમીનથી ઘેરાયેલો દેશ છે. તેની ત્રણ બાજુ ભારતની સરહદ છે અને એક બાજુ ચીન (તિબેટ) આવેલું છે. ચીન તરફનો રસ્તો હિમાલયના અત્યંત દુર્ગમ પહાડોથી ભરેલો હોવાથી ત્યાંથી મોટા પાયે વેપાર કરવો અશક્ય છે. નેપાળને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને સમુદ્રી માર્ગો સુધી પહોંચવા માટે ભારતના કલકત્તા અને વિશાખાપટ્ટનમ બંદરો પર જ નિર્ભર રહેવું પડે છે. નેપાળની 60% થી વધુ આયાત-નિકાસ માત્ર ભારત સાથે થાય છે.
રોજગારી અને રેમિટન્સનો મોટો આધાર
નેપાળના લાખો નાગરિકો ભારતમાં કોઈપણ વિઝા વગર મુક્તપણે કામ કરે છે. આ નેપાળી નાગરિકો દર વર્ષે કરોડો રૂપિયા ભારતથી કમાઈને નેપાળ મોકલે છે (રેમિટન્સ), જે નેપાળની જીડીપીનો એક મોટો હિસ્સો છે. જો ભારત પોતાની સરહદો કડક કરે, તો નેપાળમાં બેરોજગારી અને આર્થિક કટોકટી ચરમસીમાએ પહોંચી શકે છે.
ચલણ (Currency) નું કનેક્શન
નેપાળી રૂપિયો ભારતીય રૂપિયા (INR) સાથે 'પેગ્ડ' (Pegged) છે, એટલે કે નેપાળી રૂપિયાનું મૂલ્ય ભારતીય ચલણના આધારે નક્કી થાય છે (100 ભારતીય રૂપિયા એટલે 160 નેપાળી રૂપિયા). આ સ્થિરતાને કારણે નેપાળ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે દેવાળિયું થતાં બચે છે.
ભારતનો આર્થિક ઝટકો
તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, નેપાળે ચીનની ઉશ્કેરણીમાં આવીને ભારતીય માલ પર પ્રતિબંધો લગાવ્યા, ત્યારે ભારતે કોઈ સૈન્ય કાર્યવાહી વિના 'શાંત પ્રહાર' કર્યો. ભારતે નેપાળની ચા (Tea) ની નિકાસ પર કડક ગુણવત્તા તપાસ (NABL લેબ ટેસ્ટિંગ) લાગુ કરી દીધી. આના કારણે નેપાળની ચા સરહદ પર અટવાઈ ગઈ અને ત્યાંના હજારો ખેડૂતો મુશ્કેલીમાં મુકાયા.
નિષ્ણાતો ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે જો નેપાળે ભારત સાથેના સંબંધો ન સુધાર્યા, તો તેની હાલત પણ શ્રીલંકા જેવી આર્થિક કટોકટી તરફ જઈ શકે છે, કારણ કે ચીન ક્યારેય નેપાળ માટે ભારતનો વિકલ્પ બની શકે તેમ નથી.
આ પણ વાંચો:World News : પાકિસ્તાનની સૌથી મોટી ન્યૂઝ ચેનલ પર મુકાયો પ્રતિબંધ,શહબાઝ સરકારે Geo News પર કાર્યવાહી કરી
